nasze media Najnowszy numer MGN 02/2023

Gabriela Szulik

dodane 19.01.2023 10:17

Rówieśniczka Niepodległej

Pierwszy polski banknot, pierwsze znaczki pocztowe, prawa jazdy, a dzisiaj aplikacje mobilne, tachografy cyfrowe i papier zabezpieczony. Jak to się zaczęło?

Początki Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych S.A. sięgają pierwszych dni po odzyskaniu niepodległości 11 listopada 1918 roku. Odradzające się państwo polskie musiało pilnie zmierzyć się m.in. z kwestią uporządkowania odziedziczonych po zaborcach systemów walutowych. I już 25 stycznia 1919 roku Rada Ministrów pod przewodnictwem premiera Ignacego Jana Paderewskiego zdecydowała o utworzeniu Państwowych Zakładów Graficznych, które jako jedyne produkować miały banknoty i wszelkiego rodzaju znaki opłat na rzecz Skarbu Państwa.

Druki dobrze zabezpieczone

Pierwszy banknot – 100 marek polskich z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki – Państwowe Zakłady Graficzne wydrukowały w 1920 roku. W tym samym roku z maszyn zeszły również pierwsze znaczki pocztowe, przedstawiające orła na tarczy barokowej, zaprojektowane przez artystę malarza Edwarda Trojanowskiego. W 1925 roku, ówczesny premier i minister skarbu Władysław Grabski rozpoczął starania o przekształcenie Państwowych Zakładów Graficznych w spółkę akcyjną. Firma pod zmienioną nazwą miała działać – w nowo wybudowanym gmachu, wyposażonym w nowoczesny sprzęt – nie tylko dla potrzeb powołanego w 1924 roku Banku Polskiego, lecz również dla zaspokojenia zamówień państwowych na wszystkie druki wartościowe. 10 lipca 1926 roku powołano Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych. W tym samym roku w Warszawie przy ulicy Romana Sanguszki ruszyła budowa nowej siedziby firmy. Gmach oddano do użytku trzy lata później. Warszawska wytwórnia od początku produkowała dobrze zabezpieczone druki i dokumenty, zamawiane przede wszystkim przez instytucje rządowe. Wielkim atutem produktów wytwarzanych przez PWPW był ich wysoki poziom artystyczny. Projekty papierów wartościowych, znaczków i banknotów przygotowywali dla wytwórni tak wybitni artyści tamtego okresu jak Adam Jerzy Półtawski, Zofia Stryjeńska, Józef Mehoffer czy Ryszard Kleczewski.

Wklęsłodrukowy banknot

Firma stawała się coraz bardziej rozpoznawalna, nie tylko w Europie. W 1932 roku w PWPW powstał pierwszy polski banknot wykonany techniką wklęsłodrukową, czyli z wyczuwalnymi pod opuszkami palców nieznacznymi wypukłościami. Był to walor o nominale 100 złotych, zaprojektowany przez wybitnego artystę Józef Mehoffera. W 1933 roku znaczki wykonane w PWPW zostały wyróżnione na Polskiej Wystawie Filatelistycznej w Toruniu i na Wszechświatowej Wystawie Filatelistycznej w Wiedniu. Za druk znaczków pocztowych wykonanych metodą miedziorytniczą PWPW S.A. uzyskała opinię jednej z pierwszych wśród firm światowych. Podczas okupacji Niemcy, znając wysoką jakość produktów wytwarzanych w PWPW, nie zlikwidowali firmy. Co więcej, nie zrezygnowali z nazwy wytwórni, pozostawiając ją – początkowo – w języku polskim. Zakład działał aż do Powstania Warszawskiego, kiedy to jego budynki stały się mocnym punktem oporu powstańców i zostały bardzo zniszczone. Dlatego po wojnie produkcję druków i papierów wartościowych przeniesiono na 5 lat do Krakowa i Łodzi, a warszawska siedziba przy ul. Sanguszki była w tym czasie odbudowywana. W czasach PRL-u ówczesne władze zmieniły nazwę firmy na Państwową Wytwórnię Papierów Wartościowych. Historyczną nazwę, czyli Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych, przywrócono dopiero w 1996 roku.

Nagradzane banknoty

W powojennym świecie produkty PWPW na nowo zyskiwały rozpoznawalność. Znaczki wydane w 1952 roku z okazji Igrzysk Olimpijskich zostały wyróżnione złotym medalem „Maggiore Antonio Bernardi” przez Aero Club d’Italia . A kiedy z okazji 1000-lecia państwa polskiego wyemitowano nowy banknot 1000-złotowy, amerykańskie czasopismo World Coins napisało: „Jednym z najbardziej efektownych banknotów kiedykolwiek wypuszczonych do obiegu jest banknot polski 1000-złotowy formatu 150 × 74 mm, wprowadzony przez Narodowy Bank Polski w sierpniu 1966 r. Zielonoczerwony, wielobarwny banknot, emitowany w związku z 1000-leciem polskiej państwowości i chrześcijaństwa 966–1966, przedstawia portret astronoma Mikołaja Kopernika 1473–1543 z umieszczonym na odwrocie barwnym rysunkiem koncepcji kopernikowskiego systemu słonecznego. Białe koła z obu stron zawierają Kopernika na wodnym znaku…” (pisownia oryginalna). W latach siedemdziesiątych wprowadzono pierwszy banknot z serii Wielcy Polacy o nominale 500 zł. Znalazł się na nim wizerunek Tadeusza Kościuszki. Potem pojawiały się kolejne, o nominałach 50, 100, 200, 1000, 2000 zł, a już wkrótce coraz wyższe wartości aż do banknotu o nominale 2 000 000 złotych z wizerunkiem Ignacego Jana Paderewskiego. Wszystkie projektował Andrzej Heidrich. Był to czas, gdy stare, wysłużone maszyny w Wytwórni zaczęto zastępować nowymi, bardziej nowoczesnymi.

Bezpieczny papier

By zadbać o bezpieczeństwo państwa i obywateli w 1998 roku w PWPW S.A., powołano Centrum Personalizacji Dokumentów (CPD). Rozpoczęto produkcję praw jazdy i świadectw kwalifikacji. W kolejnym roku pojawiły się zindywidualizowane, nie do podrobienia, nalepki kontrolne na szybę samochodu. A od 1 października 2004, gdy zaczął obowiązywać nowy dowód rejestracyjny, PWPW w całości prowadziło jego produkcję i personalizację. Dwa lata później ruszył w Polsce System Tachografów Cyfrowych (STC), również dostarczanych przez PWPW. Dzięki nim skuteczniej można kontrolować czas pracy kierowców i dzięki temu poprawić bezpieczeństwo na drogach. A obecnie? Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych ma własną papiernię, gdzie produkuje różne rodzaje papieru zabezpieczonego: banknotowy, paszportowy, akcyzowy, wizowy (samoprzylepny) i syntetyczny. Papier może być zabezpieczony na rozmaite sposoby: indywidualnym znakiem wodnym, może zawierać włókna zabezpieczające lub rozwiązania typu „gwiaździste niebo”. Może też mieć nitki zabezpieczające zatopione okienkowo albo w postaci pasków holograficznych. Ale o tych i innych zawiłościach papieru zabezpieczonego przeczytacie w kolejnych odcinkach.

Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A. (PWPW S.A.)

To jedno z najważniejszych przedsiębiorstw-spółek należących do Skarbu Państwa. Od stycznia 2017 r. nadzór nad PWPW S.A. sprawuje Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wytwórnia zajmuje się m.in. produkcją banknotów i druków o najwyższym stopniu zabezpieczenia, a także dostarcza rozwiązania cyfrowe z zakresu usług zaufania. Od 2006 spółka jest jedną z firm akredytowanych przez Europejski Bank Centralny do produkcji banknotów euro. Jako jedna z nielicznych na świecie PWPW ma własną papiernię, oddział produkcji farb graficznych, pracownię projektową i dział przygotowania do druku. Główna siedziba PWPW mieści się w Warszawie przy ul. Romana Sanguszki.

« 1 »
oceń artykuł Pobieranie..